Otokratik hükümdarlar, bir zamanlar güçlerinin zirvesindeyken emir verdikleri devasa projelerin kalıntılarında ihtişamlarının yankısını bırakırlardı. Bu anıtsal izler, Ortadoğu'nun verimli ovalarında, dağ yamaçlarında ve çöllerinde görülebilir. Ancak modern dönemdeki en önde gelen temsilcilerinden birinin en iddialı projelerinden geride sadece dijital bir iz kalması muhtemel.
On yıl önce, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman – ya da yaygın olarak bilinen adıyla MBS – ülkesinin bilim kurgu dünyasından çıkmış gibi yeniden tasarlanmasını emretti. Buna Vizyon 2030 adı verildi. Olağanüstü monolitik yapılar, sadece Krallık için değil, tüm dünya için yeni teknolojik harikalar ortaya çıkarmaya yardımcı olacaktı.
Bu fikirler, hayranlık ve alay karışımı bir tepkiyle karşılanan, fantastik manzaralar çağrıştıran görkemli tanıtım materyallerinde somutlaştı. Bu, petrolü bu kadar çok kullanan Suudi Arabistan'ın yaklaşık 1 trilyon dolarlık devlet fonu (PIF) sayesinde mümkün oldu; bu fonun zenginlikleri, petrolsüz bir geleceğin temellerini oluşturmak için kullanılacaktı.
2030'a dört yıl kala, belki de tahmin edilebileceği gibi, bir küçülme yaşandı. Bunun bir kısmı finansal zorunluluklardan kaynaklanıyor, zira Ortadoğu'daki mevcut savaştan önce petrol fiyatlarındaki büyük düşüş, Suudi Arabistan'ın olağanüstü servetinin bile darbe almasına neden oldu.
Savaş nedeniyle fiyatlar şu anda hızla yükselmiş olsa da çatışmanın yarattığı belirsizlik Suudi gelir ve harcamaları üzerinde kısıtlamalar getirmeye devam edecek. Ayrıca, bu aşırı pahalı vizyoner projelere yabancı yatırım akışı, Suudilerin beklediği ölçüde hiçbir zaman gerçekleşmedi.
Peki bu bir yeniden düzenleme mi, yoksa bir geri çekilme mi?
En çarpıcı projelerden bazıları şu anda sulandırılıyor, askıya alınıyor veya terk ediliyor.
Bunların birçoğu, bir zamanlar her şeyi kapsayan 500 milyar dolarlık Neom mega projesinin şemsiyesi altındaydı.
Suudi Arabistan'ın kuzeybatısındaki 161 kilometreden büyük kullanılmamış araziyi dümdüz bir çizgi halinde kat ederek şehir kavramını yeniden tanımlaması ve Londra'daki ünlü gökdelen The Shard'dan daha yüksek olması planlanan The Line, görünüşe göre çok daha sıradan bir şeye dönüştürülüyor.
Kuzeybatıdaki dağlarda yer alan Trojena kış tatil beldesi için de frene basıldı. Oradaki kar, Suudi Arabistan'ın amansız bir çöl olduğu imajını yalanlıyor, ancak kar çok uzun süre kalmıyor. Yıl boyunca açık bir dağ tatil beldesi konsepti, bölgeyi artık uygulanabilir görülmeyen bir yapaylık alanına sürükledi.
Kilometrelerce uzunlukta kayak pistleri ve yapay bir göl, lüks oteller ve mağazalar içeren tam donanımlı bir kayak köyü olması planlanıyordu – Arabistan dağlarında İsviçre'deki mini bir St. Moritz gibi. Projenin 2029 Asya Kış Oyunları'na ev sahipliği yapmaya hazır olması bekleniyordu, ancak oyunlar artık iptal edildi ve Kazakistan'da düzenlenecek.
New York'taki Empire State Binası'nın 20 katını barındırabilecek devasa bir apartman ve ofis kompleksi olan The Cube projesi de tamamen rafa kaldırıldı. Projenin maliyeti tahminen 50 milyar dolar olacaktı.
